SŁOWNICZEK PSYCHOANALITYCZNY
Dodane przez iza_muz1 dnia
    SŁOWNICZEK PSYCHOANALITYCZNY


FIKSACJE
– niepowodzenia w procesie rozwoju popędów, zatrzymanie się na danym etapie rozwojowym; fiksacja zachodzi wówczas, gdy w określonej fazie życia jednostka otrzymuje niedostateczną ilość gratyfikacji; zwykle osłabia to jej motywację, aby przejść do następnego stadium rozwojowego; w sytuacji pojawienia się fiksacji, osoba dąży do uzyskania tego samego rodzaju przyjemności, jaka właściwa była dla poprzedniej fazy (pomimo tego, że „formalnie” znajduje się już w następnym etapie); np. jednostka, u której nastąpiła fiksacja na fazie oralnej, może szukać gratyfikacji, przyjemności w jedzeniu, paleniu lub piciu; w wyniku parcjalnej fiksacji na którymś ze stadiów, kształtuje się określony typ osobowości; jego cechy przypominają właściwości aparatu psychicznego charakterystyczne dla danego etapu rozwojowego


LIBIDO – popęd życia, popęd miłości; inaczej: popęd do „obiektu”, dążenie do połączenia z obiektem; początkowo Freud łączył go wyłącznie ze sferą seksualną, jednak w późniejszym okresie rozszerzył jego znaczenie, określając go jako zbiór popędów o zabarwieniu pozytywnym; przez popęd libido rozumiał dążenie do miłości

MYŚLENIE W PROCESIE PIERWOTNYM - myślenie na poziomie nieświadomym; to język nieświadomości, w którym nie ma granicy pomiędzy rzeczywistością a fantazją (jego aspekty szczególnie widoczne są w fantazjach sennych)

MYŚLENIE W PROCESIE WTÓRNYM - to język świadomości i badania rzeczywistości; procesem paralelnym jest rozwój ego i superego; poprzez rozwój ego człowiek wyodrębnia się jako ja od reszty świata i następuje osłabienie koncentracji na sobie

POPĘD – dynamiczny proces, którego istotą jest nacisk (ładunek energetyczny) kierujący organizm ku celowi; zdaniem Z. Freuda źródłem popędu jest swoiste pobudzenie, stan napięcia w ciele; zadaniem popędu jest redukcja tego napięcia; osiągnąć ją można przez „zdobycie” obiektu lub za pośrednictwem obiektu ; pierwotnie (1910) Freud wyodrębnił dwie grupy popędów – instynktów: popędy seksualne i samozachowawcze; jednak 10 lat później zmienił zdanie i wszystkie wymienione wcześniej popędy zaliczył do dwóch grup: libido (z łac. chęć) i tanatos (Tanatos – grecki bożek śmierci)

POPĘDY CZĘŚCIOWE – popędy składowe popędu libido; ściśle związane z fazą jego rozwoju; Freud wyróżnił następujące fazy rozwoju popędu miłości:
  1. fazę narcystyczną (tzw. narcyzm pierwotny) – w fazie tej występuje tylko miłość do siebie (do self; nie mylić z ego)
  2. fazę oralną – kiedy to dziecko otrzymuje przyjemne bodźce poprzez pokarm, drażnienie ust, poczucie opieki, ciepła itp.
  3. fazę analną – gdy przyjemne bodźce pochodzą głównie z odbytu; są wywoływane wydalaniem (bądź zatrzymywaniem) kału, myciem; wiążą się z czystością, a w późniejszym okresie życia z czystością, dokładnością, pedanterią, ale także przekorą lub uległością (w zależności od tego, jak przebiegał trening czystości wobec dziecka)
  4. fazę uretralną – gdy przyjemne bodźce wiążą się z oddawaniem moczu lub jego zatrzymywaniem
  5. fazę falliczną – kiedy źródłem przyjemności jest dotykanie członka lub pochwy; w późniejszym okresie, przyjemność sprawia oglądanie własnego lub pokazywanie własnego ciała, prezentowanie własnych umiejętności, zdolności, osiągnięć itp.
  6. fazę genitalną – ostatnia faza w rozwoju libidinalnym; cechuje ją osiągnięcie poziomu dojrzałości, czyli zdolność do dorosłej, dojrzałej miłości.
Należy zaznaczyć, że wszystkie wymienione popędy pozostają (w mniejszym lub większym stopniu) do końca życia i stanowią podstawę przyjemnych przeżyć w różnych sytuacjach życiowych; niedobrze jest, gdy są nadmiernie hamowane, ale też niekorzystne (dla zdrowia psychicznego), gdy któryś z nich dominuje; gdy przeważa obrona przed popędami, pojawia się poczucie wstydu, winy, lęku, a co zatem idzie, nieśmiałość i zahamowanie; z kolei, gdy któryś z nich jest zbyt mocno eksponowany (dominuje nad częścią racjonalną), może wywoływać określone zaburzenia psychiczne i w zachowaniu.

REGRESJA - zjawisko związane rozwojowo z fiksacją; w przypadku regresji osoba cofa się w sposobie funkcjonowania i zachowania do wcześniejszych stadiów rozwojowych i szuka właściwych dla nich gratyfikacji, przyjemności; inaczej mówiąc, wraca do punktu fiksacji; regresja często występuje w okresach silnego stresu; jednostka znajdując się pod wpływem silnej frustracji i lęku, często w nadmiarze sięga po jedzenie, alkohol, bądź pali papierosy

ROZWÓJ CZŁOWIEKA - psychoanalityczna teoria rozwoju uwzględnia wszystkie aspekty rozwoju osobowości (charakteru) człowieka; charakteryzuje się dwoma głównymi aspektami:
  1. dotyczy przechodzenia osoby na kolejne stadia rozwoju
  2. podkreśla znaczenie wczesnodziecięcych wydarzeń z życia w zachowaniu/funkcjonowaniu jednostki w życiu dorosłym (istnieje przekonanie, iż do 5 r. ż. formułują się wszystkie najważniejsze zręby osobowości człowieka)
ROZWÓJ PROCESÓW MYŚLENIA - psychoanalityczna teoria rozwoju myślenia skupia się na przejściu człowieka od myślenia w procesie pierwotnym do myślenia w procesie wtórnym

ROZWÓJ PSYCHOSEKSUALNY - rozwój libido; rozwój popędów częściowych; wyróżnia się następujące fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka: faza narcyzmu pierwotnego, faza oralna, analna, falliczna, faza genitalna

TANATOS – popęd agresji, popęd śmierci; wszystkie popędy, które charakteryzuje dążenie do śmierci własnej lub obiektu, do agresji, do wrogości; inaczej: popędy „od obiektu”, dążące do rozłączenia z obiektem; popęd agresji nie zawsze ma znaczenie destrukcyjne; agresja może mieć także znak pozytywny; jest ona niezbędna do stawiania i wyznaczania granic, do obrony własnej (np. przed zagrożeniem), czy osiągania kolejnych faz rozwojowych, a w konsekwencji dorosłości; konieczna do rozpoczęcia procesu rozwoju poczucia własnej odrębności, procesu indywiduacji, a co zatem idzie, autonomii i niezależności

UKŁAD EDYPALNY – tzw. relacja trójkątna (trójkąt edypalny), która w rozwoju dziecka dominuje od 2 – 6 r. ż, tj. do fazy latencji; w tym czasie emocjonalne znaczenie nabiera także ojciec, zatem uwaga młodej osoby skierowana jest już do obojga rodziców; tendencja do wchodzenia w układy trójkątne może pozostać do końca życia, zwłaszcza, gdy w rodzinie brakowało jednego z rodziców; w takiej sytuacji, osoba pochodząca z niepełnej rodziny może przez całe życie poszukiwać „drugiego rodzica”, wchodząc w związki np. z żonatymi mężczyznami (dotyczy kobiet); fiksacja edypalna niekoniecznie musi mieć miejsce, w sytuacji gdy rolę nieobecnego rodzica przejmuje inna dorosła osoba, np. dziadek, wujek, starszy brat itp.; wyróżnia się dwa rodzaje układów edypalnych: pozytywny i negatywny; układ pozytywny występuje wówczas, gdy przeważa sympatia do rodzica płci przeciwnej i rywalizacja z rodzicem tej samej płci; układ negatywny wiąże się z odwrotnym typem relacji; pozytywne przejście przez fazę edypalną w dzieciństwie umożliwia osobie dorosłej wchodzenie w trwałe i harmonijne związki z osobami płci przeciwnej

UKŁAD PREEDYPALNY – układ dwójkowy; typ relacji preferowany przez dzieci w wieku od 1 – 2, 3 r. ż (faza oralna, analna, falliczna); w tym okresie głównie zainteresowane są kontaktem z jedną osobą, zwykle matką, która karmi i pielęgnuje; „nie dostrzegają” natomiast innych członków rodziny, np. ojca


LITERATURA:

[1] Laplanche J., Pontalis J. – B., Słownik psychoanalizy, WSiP. Warszawa 1996
[2] Pervin L. A., John O. P. , Osobowość. Teoria i badania, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków 2002
[3] Sokolik Z., Podstawowe pojęcia psychoanalizy, W: L. Grzesiuk (red.), Psychoterapia. Teoria, ENETEIA. Warszawa 2005